Leem

Leembouw algemeen

Leem heeft een aantal voordelen
- Gezond binnenklimaat
  - Reguleert de vochthuishouding van het gebouw; neemt vocht op en geeft af indien nodig
  - Natuurlijk materiaal, geen chemische toevoegingen
- Omkeerbaarheid, bij verbouwen vaak een belangrijke eis van de Monumentencommissie
- Eenvoudig herstellen van de muur (indien niet geschilderd)
AandachtspuntenEen kwetsbaar materiaal. Leem is niet hard zoals de conventionele manier van gegipste muren. Kan niet tegen stoten.
- Leem kan niet over hout of metaal. Dan gaat het scheuren.
- Wanneer strak en modern uiterlijk is gewenst, is veel vakmanschap nodig om dit voor elkaar te krijgen omdat niet met profielen gewerkt kan worden.
  Dit moet met hulplatten.
Samenstelling leem
- Wanneer iemand het vak goed verstaat kan deze zelf zijn leem samenstellen. Dit betekent een goede verhouding vinden tussen zand, leem en water.
  De goede verhouding is afhankelijk van de temperatuur en luchtvochtigheid waarin gebouwd wordt, de ondergrond, soort leem.
- Er bestaan ook kant en klaar zakken leem waarbij alleen water hoeft worden aangelengd (bijvoorbeeld Claytec, Terrafino, Oskam)
Werkwijze

Ondergrond moet stofvrij, kalkvrij zijn. Loszittende onderlagen moeten verwijderd worden
Wanneer ondergrond te glad is deze inkerven zodat hechting kan plaatsvinden
Ondergrond bevochtigen
Niet lemen wanneer de temperatuur onder nul graden is
Leem bevat veel water dat eruit moet trekken. Het beste seizoen om te lemen is eigenlijk de winter omdat de luchtvochtigheid dan het minst is.
In regenachtige periodes gaat dit te langzaam.
Wanneer er te hoge luchtvochtigheid is kan het beste met elektrische kachels of met benzine kachels gedroogd worden.

Het kunstmatig drogen vraagt veel energie. Gaskachels geven weer vocht af.

Bewapenen van leem kan met stro, gaas.
Raaplaag van max 2 cm aanbrengen
Isolatieplaten
Wandverwarming
Afwerklaag rond en op de wandverwarming
Finishlaag. Deze kun je eventueel met kleur vermengen of in standaardkleuren kopen

Sponsen van de leem. Hierdoor wordt de muur gladder en geeft minder zandkorreltjes af.

voor een nog gladdere en hardere eindlaag kun je bij het sponzen en afgladden 10 tot max 15% hardwax-oil aan het hiervoor bestemde water toevoegen.

Leembouw toegepast in de monumentale woning aan de Diederichslaan te Driebergen

Tips bij opbouw van de warmte muren:

Leemondergrond klakvrij gemaakt door bikken en stofvrij gemaakt
Aanbrengen van raaplaag van 2 cm met rode leem (grove stevige structuur)
Deze laag is nodig om geen lucht tussen isolatiemateriaal en de muur te krijgen ter voorkoming van vochtophoping en dauwpunten bij de balken.
Aanbrengen isolatiemateriaal. Er wordt een dunne laag leem over de grondlaag aangebracht. De isolatieplaten worden er ingedrukt (ter voorkoming van vochtophoping). Eerst een aantal rijen leemplaten waterpas aanbrengen en in de leem drukken voordat jevastgenageld. De platen verspringend aanbrengen zodat bovenliggende naden voorkomen worden. De zwaarte van de platen zorgen voor een goede massa waardoor de platen op hun plaats blijven staan. Leem tussen de platen vermijden. Vastnagelen met lange schroefpluggen
Aanbrengen wandverwarming op de isolatieplaten
Nieuwe leem laag om de slangen van de verwarming goed te bedekken
Afwerklaag met de uiteindelijke leemlaag. Fijne witte leem in de samenstelling gebruikt
Bij de aanhechting van het rond de raamkozijnen kan geen gebruik gemaakt worden van stucprofielen (leem hecht daar niet op).

Voor het maken van scherpe hoeken is gekozen vooreen stellat die later weer wordt verwijderd

Problemen met leemopbouw bij de Diederischslaan

Leem liet los doordat de muur op sommige plekken teveel kalk bevat. Oud huis van 1920 heeft betrekkelijk lage kalkverhouding waardoor de mortel makkelijk afzand waardoor de leem niet kan hechten. De samenstelling van de leemmortel was afgestemd op de kalkmuren.
In de samenstelling van de leemmortel had meer leem toegevoegd moeten worden, zodatdeze vetter was en makkelijker kan hechten aan de vloer.
De leemstructuur was niet optimaal (te weinig massa, onderlinge samenhang en de droge stukken waren in de hand te verpulveren.

Leem kan ook beter hechten door:meer binding geven door strootjes

dikkere zandkorrel (korrelgrootte 0.5), gewassen, scherp zand
de leemmassa vetter maken door in de samenstelling meer leem te gebruiken.
Indien eigen receptuur, juiste granulometrie en hoedanigheid (vet/mager) van mengsel vooraf bepalen en alleszins strovezels ter wapening toevoegen.
Eerst een proefstuk opzette.
Zanderige structuur zorgt voor ontoelaatbare krimp.
Eventueel gebruik van bewapeningsgaas

Op sommige plaatsen was de ondergrond niet kaal genoeg of te weinig opgeruwd(inkerven). Klop langs de muur en als het hol klinkt verwijderen.
De ondergrond was niet bevochtigd
Tijdens de leemperiode was het veel te koud. Het was in de koude periode van de winter 2010. Met nachtvorst van -10/-20.
De leem kan dan niet uitdrogen en heeft te lang geduurd om te hechten aan de muur en is gaan “schollen”, laagjes over elkaar met horizontale scheuren. De dikte van leemlaag, plaatselijk 4 cm, zorgde er ook voor dat de leem langzaam droogde. Zorg dat er goed geventileerd en verwarmd wordt.
Indien de leem te lang nat blijft kan schimmelvorming optreden, zeker bij gebruik van strootjes
Indien een grote dikte moet worden opgevuld kan beter worden volstaan met een extra isolatieplaat ipv dikke leem
De finishlaag is in een keer aangebracht waardoor op sommige plaatsen nog oneffenheden. Voor het krijgen van een zeer strakke muur is het beter
eerst een dunne finishlaag aan te brengen en deze uit te vlakken zodat oneffenheden worden weggewerkt. Dan kort daarna als de vorige laag enigszins
droogt de tweede laag aanbrengen, die dan zeer strak kan worden opgebracht.

Extra Informatie: